HỒNG CẦU NHỎ KHÔNG ĐƯỢC TỰ Ý UỐNG BỔ SUNG SẮT
HGB (Huyết sắc tố) tụt xuống mức báo động: 8g/dL (trong khi bình thường phải trên 11-12g/dL). Mẹ bé nói: "Thấy con trắng hơn các bạn, tưởng da con đẹp, ai ngờ..."
Kết quả: Bé bị Thalassemia (Tan máu bẩm sinh).
Bi kịch nằm ở chỗ: Bố mẹ có thể hoàn toàn khỏe mạnh, nhưng lại mang gen bệnh lặn (Thalassemia thể ẩn). Khi hai gen lặn gặp nhau, đứa trẻ sinh ra gánh chịu hậu quả nặng nề: Thiếu máu mạn tính, truyền máu suốt đời, thậm chí biến chứng suy tim, biến dạng xương.
Thực tế lâm sàng cho thấy, rất nhiều phụ huynh cầm tờ xét nghiệm trên tay nhưng không biết cách đọc, hoặc tệ hơn là thấy con thiếu máu thì tự ý mua Sắt về uống. Điều này cực kỳ nguy hiểm nếu bé bị Thalassemia (vốn cơ thể đã thừa sắt).
Với tư cách là bác sĩ Nội khoa, tôi chia sẻ quy trình đọc Tổng phân tích tế bào máu ngoại vi (CBC) cơ bản để bố mẹ định hướng đúng cho con:
BƯỚC 1: SÀNG LỌC AN TOÀN
Đầu tiên, hãy nhìn vào chỉ số Bạch cầu (WBC) và Tiểu cầu (PLT).
• Nếu 2 chỉ số này tăng hoặc giảm bất thường: Dừng lại và trao đổi ngay với bác sĩ để loại trừ nhiễm trùng hoặc các bệnh lý ác tính dòng máu.
• Nếu 2 chỉ số này bình thường: Chuyển sang Bước 2 để soi dòng Hồng cầu.
BƯỚC 2: NHẬN DIỆN THIẾU MÁU HỒNG CẦU NHỎ
Tập trung vào 3 chỉ số: HGB, MCV, MCH.
• HGB (Hemoglobin): Đánh giá có thiếu máu hay không.
• MCV (Thể tích trung bình hồng cầu): Đánh giá kích thước to hay nhỏ (Bình thường 80-100 fL).
• MCH (Lượng huyết sắc tố trung bình): Đánh giá màu sắc hồng cầu (nhược sắc hay bình sắc).
CÔNG THỨC: Nếu HGB giảm + MCV thấp (< 80 fL) + MCH thấp (< 27 pg)
=> Kết luận: Thiếu máu hồng cầu nhỏ nhược sắc.
Đến đây, 90% các trường hợp sẽ rơi vào 2 nguyên nhân chính:
1. Thiếu máu thiếu sắt.
2. Thalassemia (Tan máu bẩm sinh).
Làm sao để phân biệt? Chúng ta cần chìa khóa vàng ở Bước 3.
BƯỚC 3: QUYẾT ĐỊNH DỰA TRÊN FERRITIN (SẮT DỰ TRỮ)
Bác sĩ sẽ chỉ định thêm định lượng Ferritin huyết thanh. Đây là bước quyết định hướng điều trị:
Trường hợp A: Ferritin GIẢM
• Nghĩ ngay đến: Thiếu máu thiếu sắt.
• Hướng xử trí: Bổ sung chế phẩm Sắt liều điều trị theo phác đồ, tìm nguyên nhân gây mất máu (giun sán, bệnh lý đường tiêu hoá...).
• Lưu ý: Khi Ferritin đã về bình thường mà MCV, MCH vẫn thấp thì cần coi chừng có Thalassemia ẩn giấu đi kèm.
Trường hợp B: Ferritin BÌNH THƯỜNG hoặc TĂNG
• Cảnh báo: Nguy cơ cao là Thalassemia.
• Tuyệt đối: KHÔNG tự ý bổ sung sắt (vì sẽ gây quá tải sắt, tổn thương gan, tim, nội tiết).
• Cần làm ngay: Điện di huyết sắc tố (Hemoglobin Electrophoresis) để xác định đột biến gen Alpha hay Beta.
LỜI KHUYÊN CỦA BÁC SĨ:
1. Đừng nhìn "da trắng" mà chủ quan. Da xanh xao, niêm mạc nhợt là dấu hiệu thiếu máu.
2. Trước khi kết hôn hoặc có con, bố mẹ nên làm xét nghiệm sàng lọc gen Thalassemia. Đừng để may rủi di truyền ảnh hưởng đến thế hệ sau.
3. Khi cầm kết quả xét nghiệm có MCV thấp, đừng vội uống sắt. Hãy hỏi bác sĩ về chỉ số Ferritin.
Y học là bằng chứng, không phải phỏng đoán. Một xét nghiệm đúng lúc có thể thay đổi chất lượng sống của cả một đứa trẻ.
CHIA SẺ ĐỌC LẠI KHI CẦN
#nguyenhuythong
#bacsinoitru
#xetnghiem
#thieumau
